Nie z Czasownikami

Pisownia „nie” z czasownikami często sprawia wiele problemów, głównie przez mylenie czasowników z innymi częściami mowy. Zacznijmy jednak od początku.

Co do zasady „nie” z czasownikami piszemy oddzielnie, niezależnie od tego w jakim czasie jest opisywana dana czynność. Np.:

  • Nie odrobiłem pracy domowej. (czas przeszły)
  • Nie uczę się języka francuskiego. (czas teraźniejszy)
  • Nie będę pisał książki. (czas przyszły)

Jak widzisz, w tych przypadkach słowo „nie” oznacza zaprzeczenie danej czynności.

Problemy pojawiają się, kiedy „nie” jest traktowane jako przedrostek do rzeczownika, a nie zaprzeczenie czasownika. Wtedy takie słowa piszemy wyjątkowo łącznie (tak jak „nie” z rzeczownikami). Są to bardzo rzadkie zjawiska w naszej leksyce, jednak warto je sobie zapamiętać. Do grupy wyjątków zaliczymy słowa: niedołężnieć, niedomagać, niedowidzieć, nienawidzić, niewolić, niepokoić, niecierpliwić, niedosłyszeć (patrz: uwagi). Np.

  • Niepokoi mnie Twoje zachowanie.
  • Nienawidzę tej piosenki.
  • Niecierpliwię się bardzo mocno przed dzisiejszym występem.

Uważaj!
W przypadku słowa niedosłyszeć musisz znać kontekst tej wypowiedzi.

  • Moja mama od roku niedosłyszy. (Jako: Moja mama słabo słyszy, ma problemy ze słuchem) – tu piszemy łącznie, bo słaby słuch to jest cecha, a nie czynność.
  • Moja mama nie dosłyszała co powiedziałeś. (Jako: Moja mama nie usłyszała tego co ktoś do niej powiedział) – tutaj piszemy oddzielnie, gdyż mowa tutaj o czynności.

Jednak powyższe wyjątki są niczym wobec innych wątpliwości leksykalnych. Dlaczego pisownia „nie” z czasownikami sprawia nam tyle problemów? Otóż bardzo często mylimy po prostu części mowy, głównie czasowniki z imiesłowami. Np.:

  • Ona nie żyje na wysokim poziomie. (czasownik)
  • Nieżyjący pisarz pozostawił po sobie wspaniałe książki. (imiesłów o znaczeniu przymiotnika)
  • Chłopiec nie ustąpił miejsca koleżance. (czasownik)
  • Ten piłkarz jest nieustępliwy. (imiesłów o znaczeniu przymiotnika)

Pamiętaj!

  • „Nie” z czasownikami piszemy oddzielnie.
  • Nieliczne wyjątki od tej reguły związane są z formą odrzeczownikową danego wyrazu.
  • Nie myl czasowników z imiesłowami!

Może Ci się również spodoba